Coğrafya biliminin konusu, bölümleri, gelişimi ve temel kavramlar üzerine kapsamlı konu anlatımı
Coğrafya: Eski Yunanca geo (yer) ve graphen (tasvir etmek) kelimelerinden türemiştir. Doğal ve beşerî ortamları, bunların etkileşimini ve dağılışını inceler.
Coğrafi Ortam: Doğal ortam ile beşerî ortamın birlikteliğinden oluşan en geniş yaşam alanıdır.
Yer kabuğunu oluşturan katman. Dağlar, ovalar, platolar, depremler ve volkanizma bu kürenin konusudur.
Dünya'yı saran gaz tabakası. Hava olayları, iklim ve sıcaklık bu kürenin konusudur.
Okyanuslar, denizler, göller, akarsular ve yeraltı sularından oluşan katman.
Buzullar, kar örtüsü ve donmuş topraklardan oluşan soğuk bölge katmanı.
Canlıların yaşadığı, diğer kürelerle etkileşim içindeki katman.
Doğa Olayı: Doğal ortamı oluşturan unsurlarda meydana gelen değişimlerdir. (Volkanizma, deprem, sel, rüzgâr, yağış vb.)
Beşerî Ortam: İnsanın sosyal, kültürel ve ekonomik faaliyetleriyle doğal ortam üzerinde oluşturduğu yaşam alanıdır.
İnsan etkisi olmadan oluşan ortamdır. Taş küre (litosfer), hava küre (atmosfer), su küre (hidrosfer), buz küre (kriyosfer) ve yaşam küre (biyosfer)den oluşur.
İnsanın doğal ortamı değiştirerek oluşturduğu yaşam alanlarıdır. Şehirler, tarım alanları, sanayi bölgeleri, yollar ve barajlar beşerî ortam örnekleridir.
Doğal Ortam + Beşerî Ortam = Coğrafi Ortam
Coğrafya, doğal ve beşerî unsurların karşılıklı etkileşimini ve bu etkileşimin mekânsal dağılışını inceler.
Doğal ortamı oluşturan unsurları inceler.
İnsan faaliyetlerini ve ekonomik etkinlikleri inceler.
Yazının icadı, ticaret, kentleşme ile coğrafya bilgisi gelişmiştir.
Önemli İsimler: Eratosthenes, Strabon, Batlamyus
İpek ve Baharat Yolları, İslam bilginlerinin katkıları.
Önemli İsimler: Biruni, İdrisi, İbni Battuta
Rönesans, sömürgecilik, coğrafi keşifler.
Önemli İsimler: Piri Reis, Kâtip Çelebi, Evliya Çelebi, Ortelius
Sanayi Devrimi, aydınlanma, bilimsel keşifler.
Önemli İsimler: Humboldt, Ritter, Blache, Sauer
Türk İslam Coğrafyacıların Katkıları:
Aşağıdaki soruları cevaplayarak konuyu pekiştirin.
Coğrafya biliminin tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: B) Doğal ve beşerî ortamları, bunların etkileşimini ve dağılışını inceleyen bilimdir.
Aşağıdakilerden hangisi fiziki coğrafyanın alt dalı değildir?
Cevap: C) Nüfus Coğrafyası (Beşerî coğrafya alt dalıdır.)
"Coğrafi Ortam" aşağıdakilerden hangisiyle doğru olarak ifade edilir?
Cevap: C) Doğal ortam ile beşerî ortamın birleşimi
Aşağıdakilerden hangisi Yeni Çağ'da coğrafyaya katkı sağlamış bir bilim insanıdır?
Cevap: B) Piri Reis (Yeni Çağ). Biruni ve Strabon Eski/Orta Çağ, Humboldt Yakın Çağ'dır.
Aşağıdaki kavramları kullanarak bir kavram haritası oluşturun:
Yönerge: Kavramları ilişkilendirerek bir şema veya zihin haritası çizin. Ana kavramı merkeze alın ve alt dalları bağlayın.
Aşağıdaki doğa olaylarının insan hayatına etkilerini araştırınız.
Yönerge: Her doğa olayının olumlu ve olumsuz etkilerini bir tablo halinde yazınız. Önlem olarak neler yapılabileceğini tartışınız.